Ana Sayfa Konum  |  Ion kentinin kurulusu  |  Geometrik donem kenti   |  Erken arkaik donem kenti  |  Gec arkaik donem kenti  |  M.ö. 5. yuzyil kenti  |  M.ö. 4. yuzyil kentleri  |  Hellenistik ve Roma donemi kenti  |  Seramik islikleri  |  M.ö. 6. yuzyil zeytinyagi islikleri  |  M.ö. 6. yuzyil demirci isligi  |  Nekropolis alanlari  |  Nympha Magarası  |  Yayinlar 


13

M.Ö. 6. YÜZYIL DEMİRCİ İŞLİĞİ

    M.Ö. 6. yüzyıl zeytinyağı işliği ve işliğe bağlı depo yapısının kuzeyinde kalan alanın işlevini anlamak amacıyla 1999 yılında bu bölgede yapılan çalışmalar, Klazomenai’de arkaik döneme ait yeni bir işliğin varlığını ortaya koymuştur resim 13-01. Anakaya içine kazılmış çukurlar, şekillendirilmiş kısımlardan elde edilen veriler ve küçük buluntular yardımıyla bu yapının zeytinyağı üretim işliği ile çağdaş bir demirci işliği olduğu anlaşılmıştır. İşlik, çifte kanal olarak adlandırılan atık su kanalının hemen güneyinde ve ona bitişik olarak yer almaktadır. Çifte kanal, demirci işliğini kuzeyde diagonal olarak sınırlandırmaktadır. Bu bakımdan işlik, düzgün bir plana sahip değildir. Yapıya ait duvarlar kerpiçten inşa edilmiş, üstü ise düz toprak dam ile örtülmüş olmalıdır.

    Bu alanda yapılan çalışmalarda, anakayaya içine oyulmuş iki derin çukur ile tekne biçiminde sığ çukurlar ortaya çıkarılmıştır. Bu çukurların içinden yoğun olarak, arkaik döneme ait günlük kullanım ve depolama kaplarının parçaları ele geçmiştir. Bunun yanında, çukurların biri içinden demirden imal edilmiş ve ucu tarak  şeklinde biçimlendirilmiş parça, işlikteki üretimin türü ile ilgili olmalıdır. Çukurların işlevlerini anlamak mümkün olmamakla birlikte, su depolamak için kullanılmış olabilirler.

    Tekne biçimindeki dikdörtgen planlı iki sığ çukurun birer kısa kenarı ortada, ucu açık bir kanal şeklini almaktadır. Bu çukurlarda yapılan çalışmalar sırasında kesitte görülen yoğun kil ve aradaki karbonlaşmış odun kömürü parçaları, kül ve yanık kil tabakaları, bunların demirci ocaklarının oturduğu zemin için hazırlanmış olduğunu ortaya koymaktadır. Kısa kenarlarının ortasında bulunan kanalların ise, ocağa hava vermek için kullanılan körüklere ait oldukları düşünülmektedir.

    Ocak çukurlarına yakın bir kesimde, ana kaya yüzeyinin çok iyi düzeltildiği bir kısımda, “V” şeklinde kesite sahip 70 cm. uzunluğunda, 7 cm. derinliğinde bir oluk bulunmuştur. Bu oluğun işlevi kesin olarak anlaşılamamakla birlikte, işlikte üretilen bir tür malzemeye şekil vermek amacıyla hazırlanmış olabilir.

    1995 yılında G 26 kuyusunun (M.ö. 4. yüzyıl kuyusu) hemen kuzey kenarında dolgu içinde yapılan kazı çalışması sırasında çifte kanal olarak adlandırılan bir atık su kanalı sistemi ortaya çıkarılmıştır. Kanalların kesitine bakıldığında, bunların üstlerinin taş levhalarla kapatılmış olduğu anlaşılmaktadır. 1999 yılı çalışmalarında, 1995 yılında ortaya çıkarılan çifte kanalın kuzey-batıya uzanan devamı açığa çıkarılmıştır. Bu durumda, çifte kanalın hem batıya hem de doğuya doğru devam etmekte olduğu belirlenmiştir. Açma içindeki dolgudan çok sayıda arkaik dönem seramik parçaları ile birlikte demir cürufları da ele geçmiştir. Bazı kesimlerde ise, yanık, küllü-killi toprak ve karbon parçaları yoğun olarak gözlenmiştir.

    Ana kaya üzerine işlenmiş çukur ve oyukların dışında bu işliğin işlevini anlamaya yönelik, belki de en anlamlı öğelerden biri, ocak çukurlarının yanında yer alan, üst ve yan köşeleri yuvarlatılmış, 25 cm. yükseklikteki taş blok olmalıdır. Anakayaya oyulmuş bir yuva içine oturtulmuş taşın cinsi ana kayaya göre daha sert olmakla birlikte üzeri sürekli dövme işleminin etkisi ile aşınmıştır. Eskiçağ metalurjisi uzmanı Doç.Dr. Ünsal Yalçın’ın verdiği bilgiler ışığında, taş bloğunun içine yerleştirildiği anakayaya oyulmuş yuvanın içi kazılmış ve çıkarılan toprak dolguda kalan küçük demir kıymıkları ve tozları mıknatıs yardımıyla toplanmıştır. Yoğun olarak ele geçen kıymıkların, demirin dövülmesi sırasında kopan ve çevreye sıçrayan parçacıklar oldukları anlaşılmıştır. Bu bilgiler ışığında taş bloğunun bir örs gibi kullanılmış olduğunu ortaya çıkmaktadır.

    Tarım toprağından itibaren görülmeye başlayan, özellikle ana kaya üzerinden ve çifte kanalın dolgusu içinden yoğunlaşarak gelen yoğun demirci cüruflarıı, yine dolgu içinden gelen killi, karbon parçalı ve yanık tabakalar, anakayaya oyunmuş bir yuva içine oturtulmuş örs işlevi gören taş blok ve çevresinden toplanan demir kıymıkları, demirci ocakları için açılmış sığ yuvalar, tabakadan gelen bir demir çivi ve çukurlardan biri içinde ele geçen tarak şekilli demir alt parçası, bu mekanın bir demirci işliğine ait olduğunu göstermektedir.

    Zeytinyağı işliği ile depoları ve bunların hemen kuzey bitişiğinde ortaya çıkarılan demirci işliği, bunların batısındaki M.ö. 6. yüzyıla ait iki su kuyusu ve bu birimlerin kuzeyinden geçen kuzey-batı, güney-doğu doğrultusundaki çifte kanal, M.ö. 6. yüzyılda organize edilmiş   bir sanayi mahallesi ve burada çalışan küçük, birbirine komşu, değişik ürünler üreten işliklerin varlığını göstermektedir. Çifte kanal, buradaki işliklerin atık sularını, işliklerin doğusundaki güney-kuzey doğrultulu büyük kanala akıtmaya yönelik bir sistemdir.

    Yine, işliklerin batısında, 1999 yılında yapılan çalışmalarda geniş açık bir alan belirlenmiştir. Bu alan, arkaik dönem işlikleri arasında ortak kullanım için bırakılmıştır ve büyük olasılıkla pazar yeri olarak da kullanılmış olmalıdır.


Ana Sayfa Konum  |  Ion kentinin kurulusu  |  Geometrik donem kenti   |  Erken arkaik donem kenti  |  Gec arkaik donem kenti  |  M.ö. 5. yuzyil kenti  |  M.ö. 4. yuzyil kentleri  |  Hellenistik ve Roma donemi kenti  |  Seramik islikleri  |  M.ö. 6. yuzyil zeytinyagi islikleri  |  M.ö. 6. yuzyil demirci isligi  |  Nekropolis alanlari  |  Nympha Magarası  |  Yayinlar