Anasayfa I Klazomenai'den Haberler 1 I Klazomenai'den Haberler 2 I Klazomenai'den Haberler 3 | Klazomenai'den Haberler 4 |  Klazomenai'den Haberler 5 | Klazomenai'den Haberler 6 |  Klazomenai'den Haberler 7 | Klazomenai'den Haberler 8 | Klazomenai'den Haberler 9Klazomenai'den Haberler 10

KLAZOMENAİ'DEN  HABERLER   10

Aralık 2004

Sevgili Dostlarımız ve Destekçilerimiz,

 

14 Haziran ile 3 Ekim 2004 tarihleri arasında yürütülen Klazomenai kazılarında bu yıl arazi çalışmaları dışında küçük buluntuların restorasyon ve konservasyonu, kazı arşivinin düzenlenmesi ve yayın faaliyetlerine dönük çeşitli işler gerçekleştirilmiştir. Bu arada M.Ö. 6. yüzyıla tarihlenen zeytinyağı üretim işliğinin yeniden ayağa kaldırılması projesine de başlanmıştır.

Daha önceki bültenlerimizden de hatırlayacağınız gibi Limantepe höyüğünün güney eteklerinde 1999 yılından bu yana yürüttüğümüz kazılarda esas anlamda İon kolonizasyonunun ilk yıllarına ait yerleşim dokusunu araştırmakta ve anlamaya çalışmaktayız. Bu alandaki çalışmalar 2004 kampanyasında arkeolog Melike Zeren’in denetiminde ve öğrencilerimizden Berna Ünlü’nün destekleri ile yürütülmüştür. Sektörde M.Ö. ikinci bin tabakalarının hemen üzerinde yer alan Protogeometrik döneme ait sivil birimlere ulaşmak, daha geç tarihli ve nispeten iyi durumda korunan Arkaik ve Geç Klasik dönemlere ait mimari kalıntılardan dolayı kaçınılmaz bir biçimde zaman almakta ve bundan dolayı da her sene oldukça ilginç sonuçları bize ulaştıran Protogeometrik döneme ait bu yapıları araştırma şansımız bulunmamaktadır. Son iki yıldır Kaya Elmalı Tarlası’ndaki çalışmalar bu sebeplerden dolayı daha çok Arkaik ve Geç Klasik dönemlere ait olan yapıların anlaşılmasına yönelik olarak devam etmiştir. Hem yatay hem de dikey stratigrafisi ile anakarada birçok farklı sektörde ayrı ayrı bulduğumuz kültür tabakalarının hemen hepsinin tek bir sektörde karşımıza çıkması, bir taraftan Protogeometrik döneme ait tabakalara olan doğal ilgimizi nispeten ertelemekte diğer taraftan doğal olarak her bir seviyede bir yüzyıl geriye giden tabakalanması ile bizi derin bir serüvenin içerisine sürüklemektedir.

Bu sektörde 2004 kampanyasında önceki yıllarda kazılan alanların güney ve doğusuna yeni eklemeler yapılmıştır. Alanda M.Ö. 6. yüzyılın ilk yarısı ve sonlarına ait olan Arkaik dönem yerleşim dokusunu oluşturan sokak ve sokağı çevreleyen apsidal ve dörtgen planlı evlerin kazısına devam edilmiştir. Bu sektörde Arkaik döneme ait olan konutlar herhangi bir düzen oluşturmayan, karmaşık bir yerleşim dokusunun varlığına işaret eder; bununla birlikte söz konusu evlerde kısa zaman aralıklarında ciddi plan değişikliklerine gidildiği de anlaşılmaktadır. Arkaik döneme ait olan yapıların kullanımdan çıkmasından sonra inşa edilen ve en azından iki evreye sahip olan M.Ö. 4. yüzyıl yapısı ve hemen batısında yer alan kaldırım taşlarının bir bölümü korunan kuzey-güney doğrultulu sokak, bize Feride Gül Tarlası’ndaki kazılarda ayrıntılı olarak araştırdığımız ve ızgara planına göre kurulan M.Ö. 4. yüzyıl yerleşiminin, doğu yönde Höyüğün güney eteklerine kadar uzandığını göstermiştir. Bu sektörde yürütülen kazılarda aslında şu an için rastlantı olup olmadığı konusunda kesin bir cevaba ulaşamadığımız önemli bir gözlem de M.Ö. 4. yüzyıl sokağının Arkaik dönem sokağı ile aşağı yukarı aynı doğrultuya sahip olmasıdır.

Bu sektörde ortaya çıkarılan kuzey-güney yönlü sokağın batısında kalan evin batı ve güney sınırını oluşturan duvarlar, Arş. Gör. Fikret Özbay tarafından incelenmiştir. İki evi ayıran kuzey-güney doğrultulu ortak duvarın ortaya çıkarıldığı bu çalışmada daha güneyde doğu-batı doğrultulu bir sokağın varlığı tespit edilmiştir.

Üzerinde uzun süredir yoğunlaştığı doktora tezinden dolayı, M.Ö. 4. yüzyıl yerleşmesinin plan sistemini daha iyi anlamaya çalışan Fikret Özbay bu yıl, Feride Gül Tarlası’nın özellikle kuzey kesiminde küçük sondajlar gerçekleştirmiştir. 2001 yılına kadar bu sektörde yürütülen kazılarda M.Ö. 4. yüzyıl kentinin sokak düzeni ve insula sistemini anlamaya çalışmıştık. Bugüne kadar elde edilen veriler, kesin olmamakla birlikte insulalarda en az altı evin bulunduğuna işaret eder. 2001 ve 2002 yılı kazılarında ise prostas planlı evlerin mekan organizasyonunun anlamaya yönelik bir kazı stratejisi seçmiştik. Ancak maalesef kazılan alanın çevresinin modern sokaklar ve konutlar ile kuşatılmış olması, kaçınılmaz biçimde çalışma alanını sınırlamakta ve geniş açmalarda insula sisteminin anlaşılmasına engel olmakta ve çoğu zaman da bunu olanaksızlaştırmaktadır.

Feride Gül Tarlası’nda bir insulada kaç ev bulunduğu sorununa net bir açıklama getirmek amacıyla geçmiş yıllarda kazılan alanın kuzeyinde, dört ayrı noktada sondaj kazıları yapılmıştır. Ancak ne yazık ki yürütülen bu çalışmalarda M.Ö. 4. yüzyıl kentine ait herhangi bir mimari ize rastlanmamış, kuzey yönde en azından iki insulanın kaplayacağı alan kadar bir bölümün kent planına konut alanı olarak dahil edilmediği anlaşılmıştır. Arkaik dönem ve daha öncesine tarihli izlerin haricinde bu kesimde Klasik döneme ait evlerin bulunmayışı, buradaki geniş ve boş alanın Geç Klasik dönemde muhtemelen kamusal bir amaca hitap ettiğini akla getirmektedir. Söz konusu bu yeni sondajlarda M.Ö. 4. yüzyıl kentinin topografyasına dönük olarak elde edilen bu veri dışında önemli bir kazanç da Protogeometrik ve Geometrik döneme ait yerleşim izlerinin alanda güçlü bir şekilde varlığının tespitidir. Bu yeni sonuçlar, Klazomenai kentinin Arkaik dönem öncesindeki merkezinin Limantepe civarı ile batıda Mehmet Gül Tarlası sektörleri arasında kalan alanda olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır. İonia’nın bu mütevazı kentindeki kazılar zaman zaman sunduğu bu gibi sürprizler ile bölgenin kültür tarihine ilginç katkılarda bulunmaya devam etmektedir.

1990 yılından bu yana kazı çalışmalarının yürütüldüğü Limantepe’nin güneydoğusunda kalan Hamdi Balaban Tarlası sektöründe bilindiği üzere M.Ö. 6. yüzyıla ait olan zeytinyağı işliği ile demirci işliği ve bunların yanısıra M.Ö. 4. yüzyıla tarihlenen büyük bir yapının çeşitli bölümleri açığa çıkarılmıştı.

İlk kez 1992 yılında varlığı tespit edilen ve zeytinyağı üretime dönük olarak kullanılan işliğin kazısı tamamlanmıştı. Altyapısı anakaya üzerine oyularak hazırlanmış olan ve çalışma mekanizmasını oluşturan tüm birimleri ortaya çıkarılan bu ilginç işliğin ayağa kaldırma çalışmalarına da Unilever-Komili Zeytinyağları firmasının sağladığı maddi destekler ile bu kampanyada başlanmıştır. Söz konusu restorasyon, Mimar Kutyar Özer’in hazırladığı proje doğrultusunda, Ali Ertan İplikçi’nin danışmanlığında ve kazı başkanı Prof.Dr. Güven Bakır’ın denetiminde halen devam etmektedir. Özel olarak hazırlayacağımız ve sadece zeytinyağı işliğinin restorasyon projesini ele alan bir bülten ile bu konuda sizleri 2005 yılı içinde ayrıca aydınlatacağız. 2004 yılı çalışmalarında başlangıçta işliğin çevresinde küçük ölçekli kazılar yapılmış ve sonuçta alanda, anakaya içerisinde çeşitli birimleri olan başka işliklerin, doğu ve güney yönlerde de devam ettiği belgelenmiştir. Zeyinyağı işliğinin restorasyonunda ise gerek bu işliğin ana biriminin ve gerekse depo binasının ayağa kaldırma işlemleri büyük oranda tamamlanmış, yağ sıkma işleminde kullanılan mekanizmaların kurulumuna da başlanmıştır.

Bu sektörde M.Ö. 6. yüzyılda kullanılan işlikler Ionia İhtilali sırasında terk edilmişler, ve ardından da geniş çaplı bir tesviyenin ardından bunların yıkıntıları üzerine M.Ö. 4. yüzyılın ikinci çeyreğinde büyük bir yapı inşa edilmiştir. Doğudan büyük bir teras duvarı ile sınırlanan ve Hellenistik dönemde yaygınlaşacak olan krali konutların öncüsü olduğunu düşünüp Basileia olarak isimledirdiğimiz bu büyük 4. yüzyıl yapısı, en azından üç ayrı avlunun etrafına sıralanan prostas planlı evlerin yan yana dizilmesi ile oluşturulmuştur. Bu alandaki çalışmalar Trakya Üniversitesi’nden Arş.Gör. İlkan Hasdağlı’nın denetiminde ve öğrencilerimizden Barış Yener’in desteği ile gerçekleşmiştir. Doğudaki avluda yürütülen kazılarda basileiadan daha erken tarihli bir başka yapının duvarları ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca bu çalışmalarda yapının doğu-batı yönünde sıralanan avlularının batıdan doğuya doğru meyillenen bir su drenaj sistemine sahip oldukları anlaşılmıştır. Hem avluları hem de prostaslı evlerin boyutları düşünüldüğünde, aslında yapımı oldukça uzun sürmüş olması gereken bu yapının doğu yöndeki avlusunun kuzeyinde konumlanan mekanlardan elde edilen buluntular, bizlere aslında bitirilip bitirilmediği konusunda ciddi sorularımızın bulunduğu bu görkemli kompleksin en azından bazı bölümlerinin net bir şekilde kullanıldığını kanıtlamaktadır

Arazide yürütülen bu çalışmaların dışında kazı evinde Akpınar nekropolisi buluntularının yayına yönelik dökümantasyon çalışmaları, Isparta, Süleyman Demirel Üniversitesi’nden Dr. Bilge Hürmüzlü tarafından sürdürülmüştür. Ayrıca Selanik Aristoteles üniversitesinden Prof.Dr. Aliki Moustaka ve Atina Nümizmatik Müzesi’nden Panagiotis Tselekas kazımızda bugüne kadar elde edilen sikkeleri yayınlamak üzere ilk araştırmalarına başlamışlardır. Bu yayın çalışmalarına dönük olarak küçük buluntuların çizimleri doktora öğrencisi Günsel Özbilen Güngör tarafından gerçekleştirilmiştir. Kazı evinde yürütülen bu çalışmalara öğrencilerimiz Aslıhan Güzide Kopal ve Polat Ulusoy da destek vermişlerdir. Küçük buluntuların restorasyon ve konservasyon çalışmaları Arş.Gör. Kozan Uzun, restoratör Neslihan Akbulut, Başkent Meslek Yüksekokulu, Restorasyon ve Konservasyon Programından stajyer öğrenciler Hülya Ercan ve Hüsniye Başal’ın katılımı ve destekleri ile gerçekleştirilmiştir. Küçük buluntuların fotoğraf çekimleri Ege Üniversitesi, Arkeoloji Bölümü fotoğraf uzmanı ve doktora öğrencimiz Ümit Güngör ve son dört yıldır kazımıza destek veren yılların fotoğrafçısı Mehmet Ali Dövenci tarafından gerçekleştirilmiştir. Burada sayılan kazı üyeri dışında Trakya Üniversitesi’nden Yrd.Doç.Dr. İsmail Fazlıoğlu, Ege Üniversitesi’nden Arş.Gör. Bekir Özer, yüksek lisans öğrencimiz Özlem Özgören, gönüllü katılımcılarımızdan Atilla Doğrusoy, kazımıza katılan diğer arkadaşlarımızdır. Bakanlık temsilcimiz, İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nden Turhan Birgili, dostça yaklaşımı ile 2004 yılı kazı kampanyasını bizler için daha verimli hale getirmiştir.

Bildiğiniz üzere Klazomenai kazı ekibi ile Yunanistan-Komotini müzesinin işbirliği sonucunda, Abdera kentinde 20-25 Ekim 2001 tarihleri arasında ‘Clazomenae, Teos and Abdera: Metropoleis and Colony’ başlıklı bir toplantı gerçekleştirmiştik. Bu sempozyumda sunulan bildiri ve posterleri içeren kitap 2004 yılında Selanik’te basılmıştır. Bu yayında Klazomenai ve kolonisi olan Abdera kentlerinde yapılan kazıların sonuçları, kronolojik dönemler, nekropoller ve belli başlı buluntu grupları esas alınarak ayrıntılı olarak tartışılmıştır.

Kazı kampüsümüz içinde yer alan ve cumhuriyetimizin ilk yıllarına ait olan ilkokul binasının 2003 yılında başlayan restorasyon çalışmaları bu yıl tamamlanmıştır. Bu bina, kazımızın arşiv binası olarak hizmet verecektir. 2003 yılında taş temelleri inşa edilen bekçi evi ve depo binasında yapım çalışmalarına devam edilmiş ancak mali yetersizliklerden dolayı her iki yapı da ne yazık ki bu yıl içinde tamamlanamamıştır.

Bu yıl Almanya’nın Halle Martin-Luther Üniversitesi, Würzburg Üniversitesi, Hollanda’nın Amsterdam Üniversitesi Arkeoloji Bölümü akademisyenleri ve öğrencileri bilimsel amaçlı gezileri çerçevesinde kazımızı ziyaret ettiler. Ayrıca çalışmalarımız sırasında İzmir Valisi Sayın Yusuf Ziya Göksu, eski Kültür Bakanı Sayın İstemihan Talay, üniversitemizin Rektörü Sayın Prof.Dr. Ülkü Bayındır ve yardımcıları Prof.Dr. Fikret İkiz, Prof.Dr. Haluk Baylas, Genel Sekreter Cihangir Soygül, yardımcısı Halil Kapıdere, Kurul İşleri Şube Müdürü Birol Akşit tarafından ziyaret edildik; kendilerine gösterdikleri yakın ilgiden dolayı çok teşekkür ederiz.

Klazomenai kazısı, 2004 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü (DÖSİM) ile ana sponsorumuz InterGen-Enka’nın sağlamış oldukları maddi destekler ile gerçekleştirilmiştir. Tüm bu kuruluşlara ve yetkililerine kazımıza ve kazı evimize sağlamış oldukları maddi ve manevi desteklerden dolayı minnettarız.

2005 yılında yeniden buluşmak dileği ile.

Prof. Dr. Güven Bakır
Kazı Başkanı

Resim 1- K. Elmalı tarlasındaki arkaik dönem ve M.ö. 4. yüzyıla ait mimari kalıntılar

Resim 2- K. Elmalı tarlasındaki M.ö. 4. yüzyıl mekanı

Resim 3- FGT Kuzey I no.lu sondaj

Resim 4- HBT, M.ö. 4. yüzyıl avlusu

Resim 5- Prof.Dr. Aliki Moustaka, Dr. Panagiotis Tselekas ve Prof.Dr. Güven Bakır

Resim 6- Üniversitemizin Rektörü Prof.Dr. Ülkü Bayındır ve çalışma arkadaşları


Anasayfa I Klazomenai'den Haberler 1 I Klazomenai'den Haberler 2 I Klazomenai'den Haberler 3 | Klazomenai'den Haberler 4 |  Klazomenai'den Haberler 5 | Klazomenai'den Haberler 6 |  Klazomenai'den Haberler 7 | Klazomenai'den Haberler 8 | Klazomenai'den Haberler 9Klazomenai'den Haberler 10